Vì sao vân tay và não bộ hình thành cùng lúc trong bụng mẹ?
Khi em bé chào đời, trên mười đầu ngón tay đã có sẵn những đường vân sẽ theo em suốt cả cuộc đời. Những đường vân ấy không tự nhiên mà có. Chúng được “vẽ” nên trong bụng mẹ, đúng vào giai đoạn bộ não đang phát triển mạnh mẽ nhất.
Da và não có chung một điểm xuất phát. Đó là nền tảng sinh học của ngành sinh trắc vân tay.
Mọi thứ bắt đầu từ ba lớp tế bào
Vài tuần sau khi thụ thai, phôi thai hình thành ba lớp tế bào chính, gọi là ba lá phôi. Mỗi lớp sau này sẽ phát triển thành những bộ phận khác nhau của cơ thể:
Điểm đáng chú ý là não bộ, hệ thần kinh và lớp da (nơi có vân tay) đều phát triển từ cùng một lớp: ngoại bì. Nói cách khác, da và não là “anh em” cùng nguồn gốc trong quá trình phát triển phôi thai. Đây là kiến thức phôi học cơ bản, được giảng dạy trong các giáo trình y khoa.
Hai quá trình diễn ra song song
Không chỉ chung nguồn gốc, vân tay và não bộ còn phát triển mạnh vào cùng một khoảng thời gian trong thai kỳ:
Các mốc thời gian là gần đúng và có thể dao động theo từng thai nhi và từng tài liệu.
Như vậy, khoảng từ tuần thứ 10 đến tuần thứ 24 là giai đoạn cả vân tay và vỏ não cùng được định hình. Những gì tác động lên thai nhi trong giai đoạn này có thể để lại dấu vết trên cả hai.
Vân tay được “vẽ” như thế nào?
Hình dạng vân tay phụ thuộc nhiều vào hình dạng của đệm tay trong giai đoạn đường vân bắt đầu hình thành:
Kích thước đệm tay, tốc độ đệm tay thoái lui và thời điểm đường vân xuất hiện đều ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng. Vì vậy, ngay cả hai trẻ sinh đôi cùng trứng, có bộ gen gần như giống hệt nhau, vẫn có vân tay khác nhau.
Năm 2023, một nhóm nhà khoa học công bố trên tạp chí Cell nghiên cứu cho thấy các đường vân được hình thành nhờ sự tương tác của những tín hiệu phân tử trong da, lan tỏa theo dạng sóng từ một vài điểm khởi đầu trên đầu ngón tay. Điều này giải thích vì sao mỗi dấu vân tay là độc nhất.
Điều gì tác động lên cả vân tay và não bộ?
Vì phát triển cùng lúc và cùng nguồn gốc, vân tay và não bộ chịu tác động của một số yếu tố chung:
- Di truyền. Nhiều đặc điểm vân tay, đặc biệt là tổng số đường vân (TFRC), có tính di truyền rất cao. Các gen điều khiển sự phát triển của da cũng có vai trò trong phát triển của nhiều mô khác.
- Môi trường trong bụng mẹ. Dinh dưỡng, sức khỏe của mẹ và một số yếu tố bất lợi trong giai đoạn đầu thai kỳ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi, trong đó có cả da và hệ thần kinh.
- Bất thường nhiễm sắc thể. Y học đã ghi nhận nhiều hội chứng di truyền, ví dụ hội chứng Down, đi kèm cả những khác biệt về phát triển thần kinh lẫn những đặc điểm vân da đặc trưng. Đây là một trong những ứng dụng y khoa sớm nhất của ngành sinh trắc vân da.
Những bằng chứng này cho thấy vân tay có thể được xem như một “dấu vết” của quá trình phát triển trong bào thai, được lưu lại vĩnh viễn trên đầu ngón tay.
Từ đây, sinh trắc vân tay ứng dụng suy luận gì?
Dựa trên nguồn gốc chung và thời điểm phát triển song song, ngành sinh trắc vân tay ứng dụng xây dựng mô hình cho rằng đặc điểm vân tay ở mỗi ngón có thể phản ánh xu hướng phát triển của những vùng chức năng não bộ tương ứng. Từ đó, các chỉ số như TFRC hay 10 vùng chức năng não bộ được dùng để gợi ý về tiềm năng bẩm sinh.
Để bạn có góc nhìn đầy đủ, bảng dưới đây phân biệt rõ đâu là kiến thức đã xác lập, đâu là mô hình diễn giải:
| Nội dung | Mức độ |
|---|---|
| Da và não cùng phát triển từ lớp ngoại bì | Đã xác lập |
| Vân tay hình thành khoảng tuần 10 – 24 và không đổi suốt đời | Đã xác lập |
| Vân tay chịu ảnh hưởng của di truyền và môi trường bào thai | Đã xác lập |
| Một số hội chứng di truyền có đặc điểm vân da riêng | Đã xác lập |
| Vân tay có liên hệ với một số đặc điểm phát triển thần kinh | Đang nghiên cứu |
| Vân tay từng ngón phản ánh năng lực của từng vùng não cụ thể | Mô hình diễn giải |
Nói thẳng với bạn: việc vân tay và não bộ có chung nguồn gốc, phát triển cùng lúc là sự thật khoa học. Nhưng “cùng lúc” không có nghĩa là vân tay đo được chính xác năng lực của não. Việc gắn từng ngón tay với từng vùng não cụ thể là mô hình của sinh trắc vân tay ứng dụng, chưa được khoa học thần kinh kiểm chứng bằng nghiên cứu quy mô lớn.
Vì vậy, Huminta khuyến khích bạn dùng kết quả phân tích như một bản đồ tham khảo để hiểu mình và con, kết hợp với quan sát thực tế, không phải như một chẩn đoán. Tìm hiểu thêm tại bài Sinh trắc vân tay có phải là bói toán không?
Kết luận
Vân tay và não bộ cùng phát triển từ lớp ngoại bì của phôi thai, và cùng được định hình mạnh mẽ trong khoảng tuần 10 đến tuần 24 của thai kỳ. Chính mối liên hệ về nguồn gốc và thời điểm này khiến vân tay trở thành một “dấu vết” sinh học quý giá, ghi lại một phần quá trình phát triển trước khi chào đời, và là nền tảng để ngành sinh trắc vân tay ra đời.
Mười đầu ngón tay mang theo câu chuyện của chín tháng trong bụng mẹ. Hiểu câu chuyện ấy là một cách để hiểu mình nhiều hơn.